Lurraren defentsa: Larrialdi ekologikoa gainditzeko ezinbesteko borroka

Maiatzaren 23an mobilizatu!
Bilbo plaza (Gasteiz)  18:00

LURRA DEFENDA DEZAGUN!
MAKROPROIEKTURIK EZ!

EH Bizirik

(Castellano)

Lurrare defentsa: Larrialdi ekologikoa gainditzeko ezinbesteko borroka

Gizakiaren biziraupenerako ezinbestekoak ditugun ekosistemetan eragiten ari garen sakoneko aldaketek gaur egun bizi dugun larrialdi ekologikora ekarrigaituzte. Sakoneko aldaketa horien neurgailua da Stockholmeko Erresilientzia Institutuak egindako txostena, Lur planetaren 9 muga biofisikoen gainekoa.

Txosten horren arabera, Lur planetako bizitzak gaur egun ezagutzen dugun moduan jarrai dezan, ezinbestekoa da 9 muga horiek, denak, zona seguruaren barruan mantentzea. Larrialdi ekologikoan gaudela diogu, 9 muga biofisikoetatik 7 jada zonalde segurutik kanpo daudelako eta haietako bakar batek bere baitan kolapsatuko balu ondorio larriak eragingo lituzkelako izaki bizidunontzat.

Alterazio biofisiko hauen jatorria gizakiak inguru naturalarekin erlazionatzeko duen moduaren ondorioa da, inolako zalantzarik gabe. Nekazaritza industrial eta intentsiboak, esaterako, nitrogeno eta fosforoaren zikloaren alterazioa, desertifikazioa, biodibertsitatearen galera eta ur gezaren eskuragarritasunean arazo larriak eragin ditu.

Bilakaera horretan jauzi esanguratsuena Europa mailan bigarren Mundu Gerraren ondoren gertatu zen, orduan hasi baitziren ongarri kimikoak eta pestizidak erruz erabiltzen, trakzio mekanikodun traktoreekin lan egiten eta leku lehorretako akuifero eta erreketako ura modu masiboan ponpatzen. Berrikuntza teknikoekin eta kapitalismoak exijitzen duen hazkuntza ekonomiko etengabearen ondorioz, teknika hauen erabilera areagotu zen, lurren produkzioa gero eta gehiago handitzeko edo, gutxienez, ez gutxitzeko.

Praktika intentsibo hori eman den lurretan arazo latzak sortu dira:

● Lurren biodibertsitatearen galera %50-%60koa izan da.
● Lurren emankortasuna asko murriztu da eta ongarri kimiko eta pestiziden dependentzia nabarmen handitu da.
● Europa mailan lurra oxigenatzeko horren beharrezkoa den zizare populazioa %50 murriztu da lurra trinkotzearen ondorioz.
● Lekuan lekuko hazi barietateen galera ia erabatekoa izan da Europan.

Hori dela eta, gaixotasunak ugaritzeaz gain, uzten kalitate ona lortzea zailagoa da.
● Ureztatze sistemen garapenak, izatez lehorrak diren lekuetan, ur asko behar duten ekoizpenak ahalbidetu ditu, lurren desertifikazio arriskua areagotuz. Espainiar estatuan, esaterako, lurraldearen %75 desertifikazio arriskuan dago.

Datozen urteetarako nekazaritza eredu honen bilakaera aldatzetik urrun, MERCOSUR moduko itunek agerian uzten dute geroz eta nekazaritza industrialago, intentsiboago eta kutsakorrago baterako norabidean goazela.

Horretaz gain, elikagai sintetikoen ekoizpena indartu nahian ari da administrazio publikoa. Negozio industrial hau indartzeko egiten ari den saiakeraren adierazle da norabide honetan eginiko inbertsio ekonomikoa, Gipuzkoan, esaterako, haragi artifiziala ekoizteko eta Araban, berriz, tomate hidroponikoa. Elikagaiak ekoizteko modu honek energia inbertsio handiak eskatzeaz gain, lurraldearen artifizializazioa areagotzea dakar berekin eta giza organismoan arazo larriak sortzeko arriskua handitzen du.

Elikagaien ekoizpen eredu honek arriskuan jartzen du elikadura segurtasuna.

Baina afera arlo jakin batekin lotzetik urrun, larrialdi egoera honetara nola iritsigaren aztertzerako orduan, ezinbestekoa da gizakiak bere inguru naturalarekin duen harremana irauli duten bi fenomeno edo egiteko modu nagusietan arreta berezia jartzea. Hau da, hazkuntza ekonomiko etengabea eta erregai fosilen erabilera masiboa. Gizakiak ekoitzitako aberastasunaren metaketa geroz eta handiagoa, geroz eta esku gutxiagoetan metatzea ahalbidetzen duen eredu ekonomikoa da hau, kapitalismoa. Eredu honek horren denbora laburrean eragin duen hondamendi ekologikoa ez dago ulertzerik erregai fosilen neurrigabeko erabilerarik gabe.

Gaur egungo ekoizpen eta kontsumo mailari eusteko ezinbestekoak dira errega fosilak. Zenbaitzuek aditzera eman nahi dutenaren kontrara, argi izan behar dugu larrialdi ekologikoa gainditzeko ez dela nahikoa egungo gizartea sostengatzen duen matrize energetikoa aldatzea. Ez da nahikoa eta ez da posible, gainera, gaur egungo ekoizpen eta kontsumoa zalantzan jartzen ez diren bitartean. Ekoizpena diogu, zeren izatez beharrezkoak ez diren produktuen ekoizpenak ez du gehiengoaren ongizatearekin zerikusirik, helburu hauekin baizik:

● Gutxi batzuen eskuetan ahalik eta aberastasun handiena metatzea.
● Guztionak diren ondasun natural eta komunalak merkatuaren logikan
integratzea, horretarako lurraldea suntsituz.

Garrantzitsua iruditzen zaigu hau argi uztea, izan ere, azken urteetan elite politiko eta ekonomikoaren zati esanguratsu bat guztiz tematuta dago makro mailako berriztagarrien bitartez ahalik eta elektrizitate gehien ekoiztearekin. Itxuraz, aldaketa klimatikoa geldiaraztea da lortu nahi dutena, baina datuek diotenaren arabera, hau ez da gertatzen ari.

Eskura ditugun datuek erakusten dutenez, instalazio eoliko eta fotovoltaikoen inoizko zabalpen handiena eman da azken hamarkadan. Instalazio fotovoltaikoei bakarrik erreparatuz gero, 2024an 600 GW ezarri dira mundu mailan, 2023an baino %33 gehiago. Baina argi gelditu da, aldi berean, CO₂ isuriek gora egiten jarraitu dutela, inoizko abiadurarik bizkorrenean, gainera. Munduko Meteorologia Erakundearen arabera, 2023tik 2024ra bitartean atmosferan inoiz eman den CO₂ kontzentrazio gorakada handiena gertatu zen. 2011-2020 hamarkadan urtero 2.4 ppm (milioiko zatiak) igotzetik, 3.5 ppm-ko gorakada izatera igaroz 2023-2024 urtean.

 

Euskal Herrian ere ez gaude salbu mundu mailan orokortzen ari den joera horretatik eta horren erakusle da Nafarroako Gobernuak duela gutxi publiko egin duen balantze energetikoaren azterketa. Bertan agerian gelditu baita, beste  behin, energia iturri berriztagarriekin sorturiko elektrizitate sorkuntzak gora egin arren, erregai fosilen kontsumoak ez duela behera egin. Beraz, honekin argi ondoriozta dezakegu energia berriztagarriak instalatzeak ez duela berez CO₂ isurien beherakada bermatzen. Beste modu batera esanda, berriztagarri industrialen ezarpena ez da trantsizio energetikoa bultzatzen ari.

Gaur egun bultzatu nahi duten makro mailako berriztagarrien hedapen neurrigabearen helburua ez da, inolaz ere, kontsumo energetikoaren efizientzia edota murrizketa, baizik eta gutxi batzuen irabaziak handitzen jarraitzea, eta bide horretan ez dira gure ikuspuntutik ezinbestekoak diren zenbait gai kontuan hartzen:

● Ingurune naturalaren suntsiketa. Berriztagarriak ezartzen diren eremuez gain, elektrizitatearen garraioak eta berauen eraikuntzarako beharrezkoak diren materialen meategiak kontuan hartu behar dira.

● Eragin soziala. Neurri handian ezarri diren lekuetan landa eremuaren huste prozesua areagotu egin da, bizi kalitatea kaskartzearen ondorioz.

● Materialen krisia. Proposatzen duten elektrifikazio plan hau mundu mailan aplikatzeko ezintasuna nabaria da, horretarako beharrezkoak diren materialak mugatuak direlako.

● Inperialismoan sakontzea dakar. Mundu mailako ekonomia indartsuenek herrialde txiroenen baliabideen lapurreta ezinbestekoa dute euren botere posizioa mantendu ahal izateko. Berriztagarrien afera logika hau indartzera dator.

● Estraktibismoa elikatzen du. Hegoalde globaleko herrialde txiroen lehengaiak arpilatzen dituzte indarkeriaz, bertako politikariak erosiz edota kaosa sortuz.

●  Dinamika honek herrialde hauen garapena mugatzeaz gain, bertako biztanleak miseriara kondenatzen ditu, Kongoko adibidea kasu, bertako biztanleak XXI. mendeko esklabotzara kondenatuz.

Klima larrialdia ondorio katastrofioak eragiten ari da mundu mailako biztanleriaren zati esanguratsu batean, nahiz eta zientifikoki konponbide teknikoa oso argi egon. Egoera larri honen aurrean elite politiko-ekonomikoak egin duen apustua argia da ordea, elite honek irabazi kapitalista lehenetsi du mundu mailako ongi izatea alde batera utziz. Honetaz jakitun, sinesgaitza da egoera honen arduradunak izatea egoera honetatik aterako gaituztela behin eta berriz errepikatzen ari direnak. Klima larrialdiaren urgentzia bereganatzen saiatu dira Green New Deal moduko esloganekin industrializazio “berde” bat aurrera eramateko beharrari azpimarra eginez. Horrela, larrialdi ekologikoa klima larrialdira mugatu dute, honekin bake soziala lortu eta merkatu-nitxo bat aktibatzeko asmoz. Egoera larria da benetan.

Berriztagarrien norabide berdinean ere ulertu behar dugu bultzatu nahi duten biometanizazio planten zabalpena. Dimentsio handiko biometanizazio planten zabalpen saiakera garrantzitsuena Nafarroan eman da azken urteetan, baina ez daude hortik salbu, inolaz ere, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa. Hauetan proiektu ezberdinak ezartzeko nahia agertu baitute zenbait enpresa eta instituziok.

Azpiegitura hauen funtzionamendua, labur azalduta, honako hau da: lehenik eta behin, materia organikoa ekarri behar da, hau digestorean sartu eta prozesua amaitzean, bertatik bi produktu aterako dira, alde batetik, gas metanoa eta beste aldetik, digestatoa (soberakin organikoa). Eskala txikian erabilgarriak diren prozesuak izan arren (etxaldeen autokontsumorako, adibidez), eskala handira pasatzean arazo ugari eta larriak sortzen dira:

● Eskala handian egiteak materia organikoaren eta digestatoaren (soberakina) garraioa dakar berekin, honek etengabe kamioien joan-etorria eskatzen du.

● Digestatoaren bolumena, sartu den materia organikoaren oso antzekoa da eta, ondorioz, bolumen handiko soberakin kopuruari buruz ari gara.

● Orain arteko esperientziek erakutsi digutenaren arabera, digestatoa azpiegitura hau kokatuta dagoen lekutik gertu dauden lurretara botatzen da, “ongarri” moduan, inguruko lur, akuifero, erreka eta urmaeletan kutsadura arazo nabarmenak eraginez.

● Ekoiztu nahi den gasa metanoa (CH₄) da. Gas hau oso kutsakorra da, izatez epe motzean CO₂ gasa baino 20-25 aldiz kutsakorragoa da berotegi efektuari dagokionez.

● Energia ekoizpen netoa aztertuz gero, zalantza handiak daude ea energia ekarpena egiteko gai ote den. Sarri propaganda egiteko baliatu dituzten arren, proiektu hauek ez dute zerikusirik trantsizio energetikoarekin. Proiektu hauen logika ulertzeko, hondakin organikoen kudeaketarekin sustatu nahi duten negozio moduan eta AEBko gas garestiaren ondorioz errentagarri bilakatu den energia iturri gisa aztertu behar ditugu. Beste behin, energiaren negozioa elikagaien gainetik jarriz.

Hauek dira momentu honetan mahai gainean dauden proiektu nagusiak:

• Bizkaia:

● Bizkaiko Foru Aldundia, EVE eta PlaZero. 50.000 tona/urteko.

● Verdalia Bio Karrantza SLU. 130.000 tona/urteko.

• Gipuzkoa: CAF, Acerlor eta Kaiku. 450.000 tona/urteko.
• Araba: NATURMET PLUS. 112.000 tona/urteko.
• Nafarroa:

● Momentu honetan 6 planta daude martxan. Guztira, 527.160 tona/urteko.

● Tramitatzeko beste 17 proiektu onartu dira. Guztira, 1.601.420 tona/urteko.

● Agerikoa da Euskal Herri mailan Nafarroa dela teknologia hauek probatzeko lekua.

Horretaz gain eta trantsizio energetikoaren diskurtso interesatutik urrun, adimen artifiziala eta digitalizazioa ezinbestekoak dituen datu zentroak ezartzeko asmoak ezagunak dira gurean. Gaur egun sustatu nahi den industrializazioarentzat ezinbesteko azpiegiturak dira, kontrol sozial eta industrial militarraren garapenarekin batera ulertu behar direnak. Honako hauek dira proiektu esanguratsuenak:

● Araba: Ribabellosan, Merlin Properties eta EDGE Energy dira sustatzaileak. 300 MWko potentzia izango duela aurreikusten da, azpiegitura lanak martxan daude.

● Nafarroa: Momentu honetan ez dago eraikuntza fasean dagoen azpiegiturarik, baina guztira 6 datu zentro martxan jartzeko nahia adierazi dute zenbait enpresek. Guztira, 300 MWtik gorako potentzia izango lukete proiektu hauek aurrera ateraz gero.

Proiektu hauen kontsumo altuak agerian uzten du makro mailako berriztagarrien zabalpen neurrigabearen benetako izaera. Garrantzitsua da azpimarratzea gaur egungo hazkunde ekonomikoaren proiekzioan duten pisua zenbaterainokoa den. AEBn, esaterako, 2025eko lehen seihilekoan izandako hazkunde ekonomikoaren %92 datu zentroen eskutik etorri zen. Lehen esandakoez gain, asko dira aipatzea merezi duten proiektuak: AHTa, Petronorren elektrolizatzailea, Olaztiko erraustegia, Gatikako interkonexio elektrikoa, goi tentsioko lineak eta abar. Denek irabazi ekonomikoaren logika dute lehentasun, ez ongizate soziala. Europako Ingurumen Agentziak dioenez, 2012 eta 2018 urteen artean, 400 km² artifizializatu ziren urteko eta bilioi bat tona lur galdu ziren erosioaren ondorioz. Datu honek bakarrik agerian uzten du egungo egoeraren larritasuna zenbaterainokoa den. Lurraren defentsaren aldeko borroka, natura defendatzeko borroka da azken finean eta gaur egungo testuinguruan duen garrantzia azpimarratu nahi dugu. Gaur egungo eredu ekonomikoari alternatiba erreal bat emateko gai ez garen bitartean, instituzio eta enpresarien aldetik ingurune naturalari egin nahi dioten suntsiketari aurre egitea ezinbesteko zeregina dela uste dugu. Manifestu hau sinatzen dugun eragileok argi dugu politikari eta enpresarien inposaketen aurrean, justizia soziala eta natura babestea helburu harturik, lurra defendatzen jarraituko dugula!