Ez da petrolioa bakarrik: meatzaritzaren dinamika berriak ‘babestutako’ Venezuelan

Emiliano Teran-Mantovani

(Observatorio de Ecología Política de Venezuela)
(Castellano)

AEBko esku-hartze militarraren ondoren, meatzaritzaren inguruko zenbait operaziok Trump administrazioaren estrategia baten ibilbidea markatzen dute, Venezuelatik AEBra mineralen fluxua sendotzeko. Gutxi ezagutzen diren enpresak, meatzaritzako lege berria, operatibo militarrak, legez kanpoko meatzaritzaren jarraipena. Nora goaz?

Irailaren erdialdean, Delcy Rodríguezen bitarteko gobernuak akordio bat zehaztu zuen Heeney Capital enpresarekin, eta akordio horretan Mina Chocó operatzeko eta handik ateratako urrea esportatzeko eskubideak eman zitzaizkion [1]. El Callao udalerrian (Bolivar estatuan) dagoen aire zabaleko meatze produktibo bat da, Parque Industrial Minero III Chocó delakoaren barruan dagoena. Parke horretan, izen bereko aurifero-prozesamenduko planta garrantzitsu bat ere badago, baita Orinocoko Meatze Arkuko (AMO) 4. eremua ere. Garrantzitsua da azpimarratzea El Callaon hainbat talde kriminal daudela urteetan zehar, meatzaritzan eragin erabakigarria dutenak [2], Venezuelako udalerririk bortitzena izanik [3].

Akordio hori Venezuelako Meatzaritza Korporazioarekin sinatu zen berariaz Houston hirian (Texas, AEB), G20ko Energia Konferentziaren esparruan. Xehetasun gehiagorik ez badago ere, 30 urterako eragiketa-eskubideak iragarri ziren. Orain, 2026ko Meategien Lege berrian sartutako aldaketetan eta 1.000 milioi dolarretako hasierako inbertsioan jasota dago.

Zer dakigu Heeney Capitali buruz?

Ez gaude meatze-enpresa baten aurrean, baizik eta inbertsio-konpainia baten aurrean, egoitza New Yorken duena [4], dirudienez 2021ean sortua. Ez dago informazio askorik eskuragarri, baina beste herrialde batzuetako meatze-inbertsioekin batera parte hartuko luke, hala nola Trinidad eta Tobago, Kongo, Peru eta Ginea [5]. Dirudienez, dagoeneko ekoizten dituzten baina «azpierabiliak» dauden meategietako erosketa-partaidetzan oinarritzen dira. Horren helburua, beraz, ustiapenetan behetik gora egitea izango litzateke, horiek haztea eta merkatu-balioa handitzea.

Heeney Mercuria Energy Group enpresarekin elkartu zen (Genevan du egoitza). Garrantzi globaleko commodity-ak merkaturatzen dituen enpresa bat da, eta, «offtake» akordio baten bidez edo baliabideak erosteko aldez aurreko konpromisoaren bidez, Venezuelako urre eztabaidatua merkatuetan kokatzen dela bermatuko luke.

Baina hemen berriro azpimarratu behar dugu beste espazio batzuetan baieztatu duguna [6]: AEBek Venezuelan duten esku-hartzea eta interesak ez dira soilik petrolioaz ari, ezta hau eta urrea bakarrik ere. Joan den apiriletik Heeney, Mercuria eta Venezuelarekin akordioak egiten ari ziren aluminioa, nikela eta burdin minerala ustiatzeko/merkaturatzeko [7].

AEBk aluminioaren inportazioen mende jarraitzen du, batez ere manufaktura-sektoreetan. Bloombergek adierazi duenez, Heeney Venalum estatukoaren kontrol operatiboa egiten ari da [8]. Urriaren 12an, astelehena, Venezuelatik 2018tik lehen karga bidali zuten, 15.000 tona aluminio primario AEBra, Venalum enpresak ekoitzia eta Heeney eta Mercuria enpresekin adostuta [9]. Ameriketako Estatu Batuetako Geologia Zerbitzuaren 2025eko zerrendak mineral kritikoak zeintzuk diren eguneratzen ditu, eta aluminioa eta nikela barne hartzen ditu [10].

Bestalde, burdina funtsezkoa da Ipar Amerikako siderurgia-industriarako, eta, bereziki, Venezuelako burdinak purutasun-maila handiak ditu, eta, beraz, prozesatzeko merkeagoa da, eta hurbiltasun geografikoak ere egokiagoa egiten du [11].

Mercuria Venezuelako baliabide naturalen hainbat fluxutan kokatzen saiatzen da aldi berean. Heeneyk ikatzarekin egindako akordioak ere aztertzen ditu, eta metalak merkaturatzen dituen enpresa bat sortu nahi du.

Venezuelako tutoretzaren testuingurua eta Trumpen administrazioaren mineralen fluxua AEBrantz sendotzeko helburua

Jakina, ezin da ulertu Venezuelan meatze-akordio berriek AEBren esku-hartze esparrutik kanpo izan duten bilakaera eta Venezuelako Estatuak 2026ko urtarrilaren 3tik bizi duen tutoretza-egoera.

Akordio eta operazio horiek argi eta garbi Washingtonetik bideratzen ari dira, interes estrategiko, militar eta segurtasun nazionalaren ikuspegitik, merkataritza hutsetik baino gehiago. Trafigura commodities merkataritza transnazional boteretsuak Maduroren erauzketaren ondorengo petrolio eta urre bidalketetan izan duen rola funtsezkoa izan da, eta Donald Trumpek bideratu zuen [12]. Iragan apirilean Venezuelak, Heeneyk eta Mercuriak elkar ulertzeko egindako memorandumaren sinaduran, John Barrett AEBko negozio arduraduna zegoen, eta ekitaldia Trumpi eskerrak emanez hasi zen, «une honetan mineral kritikoekin zerikusia duen guztia ziurtatzeagatik» [13].

Trumpen bigarren gobernuaren hasieratik, AEBk Txinarekin duen lehia geopolitikoa oldarkor areagotzeko helburua ezarri du. Helburu existentziala da herrialde honentzat. Horretarako, Venezuela, Latinoamerika eta Karibe menderatu behar ditu; are gehiago Ekialde Hurbilean bizitzen ari den gatazkekin. Horrek esan nahi du mendeko gobernuak instalatu eta finkatu behar direla, eta, aldi berean, erauzketa-esparru oso mesedegarriak, energia (erregai fosilak), mineral kritiko eta estrategikoak bermatzeko, eta potentzia horrek kontrolatutako hornidura-kateak hedatzeko. «Donroe Doktrina» eta «Pax Silica» ekimenak argi eta garbi azaltzen dituzte helburu horiek.

Trumpen gobernua bermeak eta erakargarriak jartzen saiatzen ari da Venezuelan dituen sektore interesgarrietan inbertsio berriak egiteko. Horretarako, Venezuelako Estatuak bere baliabide naturalak, errentak eta zergak administratzeko erabiltzen zituen esparru nazional eta subiranoak birrintzen ari da, mineralak azkar eta merke eskuratzeko kanal berriak sortuz. Trumpen arabera, baliabide horiek «erabat eskuratzea» lortzea; eta azkar lortzea. Meatzeen Lege berria (2026ko apirila) AEBetako Barne Idazkaritzak babestu eta sustatu zuen, Doug Burgumek eraman zuena [14], eta ondoren herrialde horretako enbaxadak babestu zuen [15]. Legeak arauz finkatzen ditu kanpoko kapitalentzako segurtasun eta erraztasun horiek: handitu egiten ditu haien eskuduntzak eta partaidetzak (ikus, adibidez, 5. artikulu berria), urteetan finkatu diren eta esparru horretan jarraitzen duten espoliazio-dinamikak formalizatzen ditu, eta diskrezionalitatea ematen du ordainketen eta zergen tasak, abantaila bereziak eta zerga-salbuespen ugari finkatzean (ikus azken horri buruzko legearen 91., 93. eta 97. artikuluak). Erauzketa-aurrerapen horiek sekretismo, opakutasun eta arbitrariotasun handienarekin egin dira aurrera, eta hainbat konstituzio-eskubide urratu dira, petrolio-industriarekin egin den bezala.

Ekainean, gainera, Venezuelaren eta AEBren (lurrez eta airez) arteko «baterako» operatibo militar bat zabaldu zen Klaritaseko (Sifontes udalerria, Bolivar) meatze-eremuetan, herrialdeko urre-kontzentraziorik handieneko eremuan (AMOko 4. eremua) eta herrialdearen ustiapen formal/industrialaren historiaren zati bat egin duten bi meategi nagusietan: Las Cristinas eta Brisas. Eremu horiek, gainera, hainbat talde kriminalen mende egon dira urteetan zehar. Operatiboaren ondorioz, Hegoaldeko Komandoak doitasunezko bonbardaketak egin zituen, Araguako Treneko liderra zen «Niño Guerrero» ezizenez ezaguna zegoen lekuan. Meatzaritzaren zati bat kontrolatu omen zuen, eta erasoaren aurrean ihes egin zuten [16]. Meatze-lurra «garbitzeko» ekintza selektiboak dira, inbertitzaileen aldeko egoera horretan betiere.

Zergatik ari dira enpresa ezezagun batzuk akordio berrien buru?

Oraindik ez dago meatzari handirik. Ez zeuden ezta AMOren hasieratik ere, (Venezuelako kolapso ekonomikoaren, ezegonkortasun juridikoaren, talde kriminalen presentziaren eta nazioarteko zigorren ondorio bat izanez). Baina AEBetako kontrol-egoera berriak oraindik ez ditu erakartzen. Ikusten duguna, kasu batzuetan, enpresa txikiagoak eta independenteagoak dira. Gold Reserve eztabaida luzea itzuli da, gaur egun Venezuelaren aurkako aktiboak eta erreklamazioak berreskuratzeko bakarrik funtzionatzen duena [17]. Harekin elkartzeko Augusta Capital agertzen da, meatzaritza aktibo gutxirekin, eta ezagunagoa da sektoreko beteranoarekin duen loturagatik, Richard Warkerekin, zeinak meatzaritzako enpresak milioi askoko kopuruetan garatu eta saldu baititu [18].

Heeney Capitalez gain, hidrokarburoen sektorean North American Blue Energy Partners (NABEP) nabarmendu beharko genuke. Enpresa hori 2024an sortu zen, eta AEBko gobernuak «Petrolio Akordio Handia» sinatu zuen, Trumpek abuztu amaieran Rodriguezen administrazioarekin iragarri zuena.

Zergatik nagusitzen dira horrelako enpresak? Agian hiru arrazoi nagusi azpimarra genitzake.

Lehenik eta behin, korporazio handienek saihestu egiten dutelako legez kanpoko gobernu baten aurrean arriskuak hartzea, Venezuelako egoera politikoa oraindik mugagabea izanik, egitura instituzionala oraindik ahula izanik eta, batez ere, talde kriminalen presentzia hedatua meatze-ustiapeneko lurraldeetan.

Bigarrenik, ikusi genuen bezala, Heeney bezalako enpresek Venezuelakoa bezalako testuinguru konplexuak negozio-aukera gisa ikusten dituzte, Warke bezalako enpresariek egiten duten bezala.

Hirugarrenik, konpainia horiek Trumpen gobernuaren loturak, tratuak eta nolabaiteko babesa ezartzen ari direlako. Heeneyren sortzaileetako bat, Sean Pi, goi-funtzionarioekin eta Trumpen gobernuaren gertuko figurekin bildu da, eta hornikuntza-kateen garapenaren garrantzi estrategikoari buruzko testigantza eman du AEBko Kongresuan [19], egungo administrazioaren helburuekin bat etorriz. Antzeko egoera izan du Alejandro Betancourt NABEPko CEOak ere, zeinak Trumpen lehen gobernutik bere kolaboratzaileekin loturak garatu zituen eta honen eta Venezuelako gobernuaren arteko bitartekari nagusia bihurtu zen [20].

Azkenik, galdera hau egin daiteke: zer gertatu zen Mibiturvenekin, Minervenek eta Marilyns Proje Yatirimek (Turkia) osatutako enpresa mistoarekin, Chocon ziharduena eta, hainbat ikerketaren arabera, Alex Saabekin lotura zuena? Behin betiko desplazamendua baieztatzen da?

Konpondu gabeko gaia eta ustelkeria etengabeak: Venezuelako urrearen jatorri ilegala/kriminala nagusi

Estatu Batuetako fintzaileek Venezuelako urrea prozesatzeari uko egin izanak, eta Trafigura transnazionalak Venezuelari erositako urrea oraindik gordeta duela onartzeak [21], nahiz eta Orinocoko Meatze Arkuko gunerik industrialenetatik eskuratu zuen, Minervenen kudeaketapean, nekatu arte seinalatu dena berresten du: Venezuelako urreak ia bere osotasunean jatorri ez-zilegia/kriminala duela.

Axola al dio horrek Trumpen gobernuari? Badirudi baietz, baina aldi berean ezetz dirudi. Trumpen administrazioak, zehazki Altxorraren Departamentuak, Minerven zigortu zuen, esku hartu aurretik, urrea erauzten parte hartzen zuten talde irregularrez betetako jarduera batean aritzeagatik eta Amazoniako ingurumen-inpaktuengatik. Baina hori bat-batean ahanzturan geratu zen: martxoaren amaieran, OFACen GL54 eta GL55 lizentziekin, Venezuelan meatze-jardueretarako baimenak zabaltzen ziren, baita inbertsioetarako eta zerbitzuetarako baimenak ere, Amazoniako lurraldeetan ezarrita dagoen meatze-kriminalitatearen egoera larrian esku hartu gabe. Urre zikinari jarraipena ematen zaio, azken finean.

New York Times egunkariak adierazi zuenez, Heeney/Mercuriak erabili beharko lituzkeen aztarnategiak are informalagoak dira Trafigurari ematen dizkiotenak baino, horiek ustelkeriarako eta ingurumen-inpakturako arrisku handiagoa baitute. AEBko egunkari ospetsuak adierazi zuen, gainera, meategi horietako kontratistek, horiei zerbitzuak eta makinak ematen dizkietenek, babes-dirua ordaindu zietela tokiko talde kriminalei [22].

Horrek guztiak agerian uzten du Venezuelan estatubatuarren esku-hartzea biltzen duen hipokrisia bortitza, krimen antolatuaren eta narkotrafikoaren aurkako borroka gisa iragarria; eta Venezuelan demokraziaren eta askatasunen alde. Benetan agerian geratzen dena «kolegen kapitalismo» (crony capitalism) baten alderdi berria da, eta legezkoaren eta ilegalaren arteko muga beti lauso eta nahasiak.

88. kilometroan/Las Claritasen gertatutakoa bezalako operatibo militarrek, egia esan, nekez lor dezakete aldaketarik, Amazonian zehar dauden egitura kriminal guztiak desagerrarazteko ezintasun faktikoa dela eta. Mugitu besterik ezin dituzte egin. Zigor-ikuspegiak emaitza gutxi erakusten ditu (duela zenbat urtetik hona militarizatu da Amazoniako eskualdea?) eta laguntza gutxi ematen du meatzaritza ilegala bezalako arazo multidimentsional eta konplexu bati aurre egiteko. Ez da nahikoa hedapen horren egiturazko kausei erreprimitzea baizik eta erasotzea, familietan, emakumeetan eta haurretan inpaktu handiak eragiten baitituen.

Alternatibak, subiranotasuna eta demokrazia

Nolanahi ere, azpimarratu behar da legezko meatzaritza ez dela legez kanpoko meatzaritzaren aurrean inolako konponbide edo salbaziorik. Meatzaritza industrialak komunitate eta ekosistemetan utzi dituen inpaktu izugarrien ebidentzia oso ugaria da munduko leku askotan. Amazonia bezalako eskualde delikatu baterako alternatiba sozioekonomikoak zehaztu behar ditugu, meatzaritzatik kanpo, Venezuelaren iraunkortasunagatik. Baina egia esateko, horrelako helburu bat lortzeko ere, gure lehen urratsen artean herrialdearen subiranotasuna eta demokrazia berreskuratzea dago, eta Venezuelak ikuspegi integral batetik pentsatuko duen alternatiba politiko bat lortzea, bizitzaren sostenguaren berreskurapenean bideratua.